Door digitalisering en AI-innovatie begeven mondiale techbedrijven als Google en Meta zich steeds nadrukkelijker op het nieuwsterrein. Dit gebeurt ook in Nederland. Ook de publieke omroep is een rechtstreekse concurrent van nieuwsbedrijven, vooral met nieuwssites en nieuwsapps.
AI vormt groeiende bedreiging
Generatieve AI stelt techbedrijven in staat om op basis van journalistieke content van nieuwsmedia zelf nieuwscontent te genereren. Daarmee worden zij een directe concurrent in het vervullen van de nieuwsbehoefte, zonder zelf te investeren in de journalistiek waarop die diensten zijn gebaseerd. Dit is een gevaar voor het verdienmodel en de toekomstbestendigheid van Nederlandse nieuwsmedia.
Steeds meer Nederlanders gebruiken AI-chatbots als bron voor nieuws. Onder jongeren is dat inmiddels al 1 op de 9, blijkt uit onderzoek van het Commissariaat van de Media uit 2025. Daarmee krijgen mondiale techpartijen een steeds grotere rol in de Nederlandse nieuwsketen.
Tegelijkertijd kunnen AI-systemen inaccurate of misleidende informatie presenteren onder verwijzing naar kwaliteitsmedia, zonder toestemming van de oorspronkelijke uitgever. Deze ontwikkeling tast het vertrouwen van burgers in onafhankelijke journalistiek aan, ondermijnt het verdienmodel van nieuwsmedia en vergroot de afhankelijkheid van een beperkt aantal mondiale techbedrijven.
Mondiale spelers moeten eerlijk bijdragen
Techbedrijven zijn uitgegroeid tot een directe concurrent in het vervullen van de nieuwsbehoefte, zonder dat zij investeren in de redacties en nieuwsmedia waarop hun diensten zijn gebaseerd. Wanneer deze bedrijven profiteren van journalistieke content en de aandacht van nieuwsgebruikers, moeten zij ook bijdragen aan het journalistieke ecosysteem waarop hun diensten zijn gebaseerd.
NDP Nieuwsmedia pleit daarom voor effectieve maatregelen die zorgen voor een eerlijk speelveld, waaronder een functionerende licentiemarkt, prominentiebeleid en andere mechanismen waarmee mondiale technologiebedrijven bijdragen aan een ecosysteem waarin onafhankelijke journalistiek kan floreren.
Effectieve handhaving
Eerlijke concurrentie vereist dat regels niet alleen worden vastgelegd, maar ook worden nageleefd en gehandhaafd. In de praktijk schort het daaraan. Toezichthouders blijken lang niet altijd in staat effectief op te treden tegen mondiale bedrijven als Google en Meta. Europese en nationale toezichthouders moeten daarom beschikken over voldoende bevoegdheden en middelen om bestaande wet- en regelgeving daadwerkelijk te handhaven en zo een gelijk speelveld voor alle partijen te waarborgen.
