Journalisten, wetenschappers, maatschappelijke organisaties en burgers die misstanden aan de kaak stellen, krijgen steeds vaker te maken met disproportionele juridische procedures.
Deze zogenoemde Strategic Lawsuits Against Public Participation, SLAPSS, worden ingezet om kritische publicaties, onderzoek of publieke uitingen te ontmoedigen. Het gaat vaak om langdurige en kostbare rechtszaken die zijn gericht op intimidatie en het creëren van een afschrikwekkend effect.
Petitie in aanloop naar Kamerdebat
De petitie is aangeboden in aanloop naar het Kamerdebat op 29 juni over de implementatie van de Europese anti-SLAPP-richtlijn. Europese lidstaten hadden tot 7 mei 2026 de tijd om deze richtlijn om te zetten in nationale wetgeving. Nederland heeft deze deadline niet gehaald.
Tot de brede coalitie achter de petitie behoorden naast NDP Nieuwsmedia onder meer Free Press Unlimited, de Nederlandse Vereniging van Journalisten en de Consumentenbond.
Toenemende juridische druk op journalisten
Volgens Corine de Vries, voorzitter van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren, wordt het recht ook in Nederland steeds vaker gebruikt als drukmiddel. “Niet om fouten recht te zetten, maar om journalisten te ontmoedigen en te intimideren. Dat voedt een chilling effect: artikelen die in de la blijven liggen, niet omdat ze onwaar zijn, maar omdat het juridische risico te groot gevonden wordt.”
Huidige bescherming schiet tekort
De Europese anti-SLAPP-richtlijn, vastgesteld in april 2024, moet slachtoffers van dit soort procedures beter beschermen. Het vorige kabinet stelde dat de bestaande Nederlandse wetgeving al grotendeels aansluit bij de Europese vereisten.
Volgens de initiatiefnemers van de petitie laten wetenschappelijk onderzoek, recente jurisprudentie en de bevindingen van de Nederlandse anti-SLAPP-werkgroep, waarin NDP Nieuwsmedia participeert, echter zien dat de huidige bescherming tekortschiet. Ook recente rechterlijke uitspraken wijzen erop dat aanvullende wettelijke waarborgen nodig zijn om misbruik van juridische procedures effectief tegen te gaan.
Drie concrete voorstellen tegen SLAPPs
De ondertekenaars van de petitie roepen het kabinet en de Tweede Kamer op om bij de implementatie van de richtlijn aanvullende maatregelen te nemen. Zij pleiten voor:
- het expliciet opnemen van SLAPPs in de wet als vorm van misbruik van recht;
- de mogelijkheid voor rechters om in een vroeg stadium vast te stellen dat sprake is van een SLAPP-procedure;
- een regeling waarmee slachtoffers van SLAPPs volledige vergoeding van hun proceskosten kunnen vragen.
Oproep aan de Tweede Kamer
Op 29 juni a.s. debatteert de Tweede Kamer over de implementatie van de Europese anti-SLAPP-richtlijn. NDP Nieuwsmedia en de medeondertekenaars roepen Kamerleden op om te zorgen voor een effectieve wettelijke bescherming van journalisten, onderzoekers, maatschappelijke organisaties en burgers die bijdragen aan het publieke debat.
Een goede implementatie van de richtlijn is volgens de coalitie essentieel voor een weerbare democratie en een sterke rechtsstaat, waarin kritische en onafhankelijke stemmen hun werk kunnen doen, zonder vrees voor juridische intimidatie.
